Van Oost en West

Ontdek de prachtige presentatie van de vaste collectie

In de vaste presentatie Van Oost en West op de eerste verdieping vindt u topstukken uit de collectie van het Princessehof. Keramiek vertelt hier het verhaal van de eeuwenlange uitwisseling en interactie tussen Azië, het Midden Oosten en Europa. 

Zaaloverzicht 3 detail

Vaste collectie

Het nationale keramiekmuseum van Nederland werd in 1917 opgericht door de Leeuwarder notaris Nanne Ottema. Hij had een bijzondere interesse in Chinese keramiek en zijn verzameling vormde de basis voor de collectie van het museum. Vandaag de dag beheert het museum circa 35.000 objecten. De collectie richt zich op keramiek uit Azië, Europa en het Midden Oosten, zowel historisch als hedendaags. Bijzonder is de Nederlandse art nouveau en art deco keramiek uit de periode 1880-1930, waarvan een groot deel te bewonderen is op de eerste verdieping.

Van alle tijden en plaatsen

Elke plaats en tijd kent zijn eigen keramiek, waarin politieke, economische en culturele omstandigheden worden weerspiegeld. Kennis en smaak reizen bovendien van oost naar west en andersom. U ontdekt dwarsverbanden in stijlen, vormen en technieken, verspreid over de hele wereld. Van China, de bakermat van de keramiek, tot in de Friese klei.

kaart

China: de bakermat van keramiek 

China is hét land van de keramiek. Al duizenden jaren maken ze er de prachtigste objecten, ontwikkelen ze glazuren, vormen en decoratietechnieken. In China is keramiek verbonden aan de heersers van het land, en daarom heeft het er een hoge status. De keizer gebruikte bijvoorbeeld porseleinen borden en kommen bij zijn dagelijkse rituelen, zoals het brengen van offers aan voorouders en heiligen.  

De hoedenparfumeerstandaard is een van de interessantste objecten uit de collectie van het Princessehof. Ooit was deze eigendom van de Chinese keizer Qianlong, die van 1736 tot 1795 over China heerste. De decoratie van de standaard is zeer gedetailleerd. In de tijd van keizer Qianlong werd het mode om porselein zo te decoreren dat het een ander materiaal leek te zijn, bijvoorbeeld hout of brons. Hoedenstandaard met floraal decor in verguldsel. China, Qing, Qianlong (1736 – 1795), porseleinfamille, rose.
De hoedenparfumeerstandaard is een van de interessantste objecten uit de collectie van het Princessehof. Ooit was deze eigendom van de Chinese keizer Qianlong, die van 1736 tot 1795 over China heerste. De decoratie van de standaard is zeer gedetailleerd. In de tijd van keizer Qianlong werd het mode om porselein zo te decoreren dat het een ander materiaal leek te zijn, bijvoorbeeld hout of brons. Hoedenstandaard met floraal decor in verguldsel. China, Qing, Qianlong (1736 – 1795), porseleinfamille, rose.
De kleuren van de eksters op dit bord contrasteren mooi met het heldere geel en het zachte roze van de bloesem. Sinds de Song-dynastie (960-1279) werden bloemen en vogels veelvuldig afgebeeld op Chinese painteringen. Eksters staan in China symbool voor voorspoed. Ze komen dan ook veel voor als decor op Chinees porselein, vooral in de Qing-dynastie (1644-1911). Bord met decor van eksters en prunus. China, Qing, Tongzhi (1862 – 1874), porseleinfamille, rose.
De kleuren van de eksters op dit bord contrasteren mooi met het heldere geel en het zachte roze van de bloesem. Sinds de Song-dynastie (960-1279) werden bloemen en vogels veelvuldig afgebeeld op Chinese painteringen. Eksters staan in China symbool voor voorspoed. Ze komen dan ook veel voor als decor op Chinees porselein, vooral in de Qing-dynastie (1644-1911). Bord met decor van eksters en prunus. China, Qing, Tongzhi (1862 – 1874), porseleinfamille, rose.

Celadon: de hemel na een regenbui

Celadon is keramiek met een glazuur in een speciale groene kleur. De oorsprong ligt in China, maar uiteindelijk werd het in heel Oost-Azië gemaakt. Vooral in China is het tot op de dag vandaag geliefd vanwege de gelijkenis met de kleur van jade, een kostbaar groen gesteente. In Zuidoost-Azië en in het Midden-Oosten dichtte men Celadon zelfs een magische werking toe. Het glazuur zou aantonen of eten vergiftigd was: de kleur zou dan veranderen of het bord zou breken.

Een van de beroemdste celadonsoorten is het legendarische Ru. Het werd alleen tussen 1086 – 1106 geproduceerd, exclusief voor de Chinese keizer. Extra speciaal is het gecraqueleerde glazuur, dat kleine barstjes heeft. In Ru ziet men deze ‘imperfectie’ juist als een verdienste. Deze kwaliteit is sindsdien nooit meer geëvenaard. Bakje voor het wassen van penselen, China, Noordelijke Song (1086 – 1125), steengoed, ru.
Een van de beroemdste celadonsoorten is het legendarische Ru. Het werd alleen tussen 1086 – 1106 geproduceerd, exclusief voor de Chinese keizer. Extra speciaal is het gecraqueleerde glazuur, dat kleine barstjes heeft. In Ru ziet men deze ‘imperfectie’ juist als een verdienste. Deze kwaliteit is sindsdien nooit meer geëvenaard. Bakje voor het wassen van penselen, China, Noordelijke Song (1086 – 1125), steengoed, ru.

Uitwisseling binnen het Verre Oosten

De productie van keramiek in Oost-Azië kent een lange traditie. Niet alleen China, maar ook naburige landen als Vietnam, Thailand, Korea en Japan brachten al vroeg aardewerk en steengoed voort. Ieder land had zijn eigen vormen, kleuren en decoraties. Onderling handelde men echter volop, eeuwen voordat Europa deze markt zou betreden. Vormen en decoraties werden uitgewisseld en vervolgens geïnterpreteerd op een eigen manier. 

Voor deze kommetjes keek Korea 600 jaar geleden de kunst af van China. Deze Koreaanse kommetjes werden met de grootste zorg gebakken in de keizerlijke ovens en zo kwam de productie van porselein volledig tot bloei in Korea. Kommetje met geribbelde oren, Korea, 1470 – 1520, porselein, buwon-ovens.
Voor deze kommetjes keek Korea 600 jaar geleden de kunst af van China. Deze Koreaanse kommetjes werden met de grootste zorg gebakken in de keizerlijke ovens en zo kwam de productie van porselein volledig tot bloei in Korea. Kommetje met geribbelde oren, Korea, 1470 – 1520, porselein, buwon-ovens.
In de late vijftiende eeuw en de vroege zestiende eeuw maakte Vietnamese keramiek een bloeiperiode door, omdat de Chinese regering de export van Chinese keramiek had verboden. Veel Chinese pottenbakkers trokken toen naar Vietnam, op zoek naar werk. Daar deelden ze hun vaardigheden met hun collega’s. Kan in de vorm van een feniks, Vietnam, 16de eeuw, steengoed.
In de late vijftiende eeuw en de vroege zestiende eeuw maakte Vietnamese keramiek een bloeiperiode door, omdat de Chinese regering de export van Chinese keramiek had verboden. Veel Chinese pottenbakkers trokken toen naar Vietnam, op zoek naar werk. Daar deelden ze hun vaardigheden met hun collega’s. Kan in de vorm van een feniks, Vietnam, 16de eeuw, steengoed.

Ontmoeting tussen Oost en West

Al eeuwenlang migreren technieken en stijlen van Oost naar West en vice versa. De komst van de tinglazuurtechniek uit het Midden-Oosten had grote invloed op het aardewerk in Europa. Op dit witte glazuur konden verfijnde schilderingen worden aangebracht. Vanaf begin 17de eeuw verscheepte de VOC Chinees blauw-wit porselein massaal naar het Westen, waar het erg populair werd. Toen eind 17de eeuw de export vanuit China tijdelijk stokte, zagen de Hollandse plateelbakkers een gat in de markt. Hun imitatie van het Chinese blauw-wit groeide uit tot het beroemde Delfts blauw. Begin 18de eeuw ontrafelden de Europeanen eindelijk zelf het porseleinprocédé. Engeland ontwikkelde bovendien een nieuwe keramieksoort, het creamware.

Wereldwijd verhandeld

Keramiek wordt gemaakt voor de handel. Al duizenden jaren reizen borden, kommen, tegels, potten en vazen over de wereld, over land en over zee. Soms op bestelling gemaakt, maar meestal in massa geproduceerd: van Chine de commande tot Maastrichts boerenbont en van Delfts blauw tot moderne vazen van IKEA. Tegels zijn een massaproduct bij uitstek. Ze zijn zowel praktisch als decoratief en bovendien goed te vervoeren. Daarom werden ze massaal verscheept tot ver over de grenzen. Wie het zich kon veroorloven bestelde een tegeltableau met een bijzondere voorstelling, terwijl anderen het met effen gekleurde of eenvoudig beschilderde tegeltjes moest doen.

Westerse keramiek in bloei

Eind 19de eeuw brak een nieuwe bloeiperiode aan voor de Nederlandse keramiek. Het was de tijd van de art nouveau, een internationale stroming waarin kunstenaars en ontwerpers zich lieten inspireren door de natuur. Deze stijl is te herkennen aan golvende lijnen of gestileerde plant- en diermotieven. Ook kunstvormen uit Japan en het Midden-Oosten boden inspiratie. Na de Eerste Wereldoorlog volgde de art deco, waarin de golvende lijnen plaatsmaakten voor strakkere, vaak geometrische vormen en decoraties. 

Nederlandse fabrieken interpreteerden deze internationale stijlen op eigen wijze. Hun producten tonen de veelzijdigheid van Nederlandse keramiek uit die tijd: van strak en sober tot zwierig en overdadig. Daarnaast vestigden Nederlandse pottenbakkers zich, in navolging van Franse ‘artistes céramistes’, als zelfstandig werkende keramisten. In hun eigen atelier experimenteerden zij met oosterse glazuren, die zij als enige decoratie op hun handgedraaide vazen en schotels toepasten. 

Westerse expressie

In de 20ste eeuw maakte de keramiek een spectaculaire ontwikkeling door. Steeds meer keramisten maakten zich los van de traditionele potvorm. In hun eigen atelier experimenteerden zij met vormen, technieken en materialen. Individuele expressie stond voorop en dat leidde tot unieke keramische kunstobjecten. De ‘studiokeramiek’ was geboren. 

Van Oost en West is mede mogelijk gemaakt met de financiële steun van de BankGiro Loterij, Ir. Abe Bonnema Stichting, Wassenbergh-Clarijs-Fontein Stichting, Stichting Dioraphte, VSBfonds, Cultuurfonds, Stichting Van Achterbergh-Domhof, Het Nieuwe Stads Weeshuis, Stichting Woudsend Anno 1816, St. Anthony Gasthuis, Meindersma-Sybenga Stichting, Stichting Dorodarte, Leeuwarder ondernemersfonds, GGB Bolhuis Fonds, P.W. Janssen’s Friesche Stichting, Stichting Herbert Duintjer Fonds, Boelstra-Olivier Stichting en KLM.

Postadres
Postbus 1239
8900 CE Leeuwarden (NL)
Bezoekadres
Grote Kerkstraat 9
8911 DZ Leeuwarden (NL)

+31(0)58 2 948 958
info@princessehof.nl

Openingstijden

Dinsdag t/m zondag geopend

Maandag gesloten


© Keramiekmuseum Princessehof - alle rechten voorbehouden | disclaimer