In de vaste presentatie Van Oost en West op de eerste verdieping vindt u topstukken uit de collectie van het Princessehof. Keramiek vertelt hier het verhaal van de eeuwenlange uitwisseling en interactie tussen Azië, het Midden Oosten en Europa.
Het nationale keramiekmuseum van Nederland werd in 1917 opgericht door de Leeuwarder notaris Nanne Ottema. Hij had een bijzondere interesse in Chinese keramiek en zijn verzameling vormde de basis voor de collectie van het museum. Vandaag de dag beheert het museum circa 35.000 objecten. De collectie richt zich op keramiek uit Azië, Europa en het Midden Oosten, zowel historisch als hedendaags. Bijzonder is de Nederlandse art nouveau en art deco keramiek uit de periode 1880-1930, waarvan een groot deel te bewonderen is op de eerste verdieping.
Elke plaats en tijd kent zijn eigen keramiek, waarin politieke, economische en culturele omstandigheden worden weerspiegeld. Kennis en smaak reizen bovendien van oost naar west en andersom. U ontdekt dwarsverbanden in stijlen, vormen en technieken, verspreid over de hele wereld. Van China, de bakermat van de keramiek, tot in de Friese klei.
China is hét land van de keramiek. Al duizenden jaren maken ze er de prachtigste objecten, ontwikkelen ze glazuren, vormen en decoratietechnieken. In China is keramiek verbonden aan de heersers van het land, en daarom heeft het er een hoge status. De keizer gebruikte bijvoorbeeld porseleinen borden en kommen bij zijn dagelijkse rituelen, zoals het brengen van offers aan voorouders en heiligen.
In de tentoontelling zijn twee speciale looproutes te volgen. De culinaire route gaat langs objecten uit het kookboek van het Princesssehof. In minidocumentaires zijn de kooksessies te zien en interviews met de deelnemende chefs, de conservatoren en andere betrokkenen. De Koloniale Geschiedenis-route vertelt over de rol die keramiek speelde in kolonisatie. Sporen hiervan zijn terug te vinden in zowel Europese als Aziatische keramiek.
Volg de culinaire route of ontdek het verhaal van de koloniale geschiedenis
Ontdek het kookboek van Keramiekmuseum Princessehof
Celadon is keramiek met een glazuur in een speciale groene kleur. De oorsprong ligt in China, maar uiteindelijk werd het in heel Oost-Azië gemaakt. Vooral in China is het tot op de dag vandaag geliefd vanwege de gelijkenis met de kleur van jade, een kostbaar groen gesteente. In Zuidoost-Azië en in het Midden-Oosten dichtte men Celadon zelfs een magische werking toe. Het glazuur zou aantonen of eten vergiftigd was: de kleur zou dan veranderen of het bord zou breken.
De productie van keramiek in Oost-Azië kent een lange traditie. Niet alleen China, maar ook naburige landen als Vietnam, Thailand, Korea en Japan brachten al vroeg aardewerk en steengoed voort. Ieder land had zijn eigen vormen, kleuren en decoraties. Onderling handelde men echter volop, eeuwen voordat Europa deze markt zou betreden. Vormen en decoraties werden uitgewisseld en vervolgens geïnterpreteerd op een eigen manier.
Museum verwerft zeldzame 16de eeuwse kinrande stapeldoos
Intrigerend Porseleinkoorts-verhaal vanaf nu verankerd in de vaste opstelling
%20en%20Laura%20Smeets%20(rechts.%20Foto%20door%20Jacob%20van%20Essen%20(het%20Hoge%20Noorden).jpg?width=360&height=556&mode=crop)
De podcastserie van het Princessehof over Porseleinkoorts
Al eeuwenlang migreren technieken en stijlen van Oost naar West en vice versa. De komst van de tinglazuurtechniek uit het Midden-Oosten had grote invloed op het aardewerk in Europa. Op dit witte glazuur konden verfijnde schilderingen worden aangebracht. Vanaf begin 17de eeuw verscheepte de VOC Chinees blauw-wit porselein massaal naar het Westen, waar het erg populair werd. Toen eind 17de eeuw de export vanuit China tijdelijk stokte, zagen de Hollandse plateelbakkers een gat in de markt. Hun imitatie van het Chinese blauw-wit groeide uit tot het beroemde Delfts blauw. Begin 18de eeuw ontrafelden de Europeanen eindelijk zelf het porseleinprocédé. Engeland ontwikkelde bovendien een nieuwe keramieksoort, het creamware.
Keramiek wordt gemaakt voor de handel. Al duizenden jaren reizen borden, kommen, tegels, potten en vazen over de wereld, over land en over zee. Soms op bestelling gemaakt, maar meestal in massa geproduceerd: van Chine de commande tot Maastrichts boerenbont en van Delfts blauw tot moderne vazen van IKEA. Tegels zijn een massaproduct bij uitstek. Ze zijn zowel praktisch als decoratief en bovendien goed te vervoeren. Daarom werden ze massaal verscheept tot ver over de grenzen. Wie het zich kon veroorloven bestelde een tegeltableau met een bijzondere voorstelling, terwijl anderen het met effen gekleurde of eenvoudig beschilderde tegeltjes moest doen.
Eind 19de eeuw brak een nieuwe bloeiperiode aan voor de Nederlandse keramiek. Het was de tijd van de art nouveau, een internationale stroming waarin kunstenaars en ontwerpers zich lieten inspireren door de natuur. Deze stijl is te herkennen aan golvende lijnen of gestileerde plant- en diermotieven. Ook kunstvormen uit Japan en het Midden-Oosten boden inspiratie. Na de Eerste Wereldoorlog volgde de art deco, waarin de golvende lijnen plaatsmaakten voor strakkere, vaak geometrische vormen en decoraties.
Nederlandse fabrieken interpreteerden deze internationale stijlen op eigen wijze. Hun producten tonen de veelzijdigheid van Nederlandse keramiek uit die tijd: van strak en sober tot zwierig en overdadig. Daarnaast vestigden Nederlandse pottenbakkers zich, in navolging van Franse ‘artistes céramistes’, als zelfstandig werkende keramisten. In hun eigen atelier experimenteerden zij met oosterse glazuren, die zij als enige decoratie op hun handgedraaide vazen en schotels toepasten.
In de 20ste eeuw maakte de keramiek een spectaculaire ontwikkeling door. Steeds meer keramisten maakten zich los van de traditionele potvorm. In hun eigen atelier experimenteerden zij met vormen, technieken en materialen. Individuele expressie stond voorop en dat leidde tot unieke keramische kunstobjecten. De ‘studiokeramiek’ was geboren.
Van Oost en West is mede mogelijk gemaakt met de financiële steun van de BankGiro Loterij, Ir. Abe Bonnema Stichting, Wassenbergh-Clarijs-Fontein Stichting, Stichting Dioraphte, VSBfonds, Cultuurfonds, Stichting Van Achterbergh-Domhof, Het Nieuwe Stads Weeshuis, Stichting Woudsend Anno 1816, St. Anthony Gasthuis, Meindersma-Sybenga Stichting, Stichting Dorodarte, Leeuwarder ondernemersfonds, GGB Bolhuis Fonds, P.W. Janssen’s Friesche Stichting, Stichting Herbert Duintjer Fonds, Boelstra-Olivier Stichting en KLM.
